EMCO en VAARDIG voorbereiden voor het toelatingsexamen

Empathie herkennen en toepassen

Je leert het verschil tussen cognitieve empathie, affectieve empathie en empathische responsiviteit.

Daarnaast leer je dat empathie niet hetzelfde is als:

• automatisch instemmen;
• medelijden tonen;
• de emotie van iemand overnemen;
• gedachten invullen;
• iedere reactie goedkeuren.

Een sterk empathisch antwoord erkent de ervaring van de ander, maar blijft voorzichtig met interpretaties die niet door de situatie worden bevestigd.

Emoties nauwkeurig onderscheiden

Je leert emoties niet op basis van één woord of gedraging te kiezen. Je onderzoekt wat iemand wilde, wat die persoon verwachtte, wat er gebeurde en hoeveel controle er nog is.

De cursus behandelt onder andere het verschil tussen:

• teleurstelling en frustratie;
• frustratie en boosheid;
• schuld en schaamte;
• angst en bezorgdheid;
• opluchting en tevredenheid;
• trots en dankbaarheid;
• empathie en emotionele besmetting.

Hierdoor leer je subtiele emotionele verschillen herkennen die in antwoordmogelijkheden kunnen worden gebruikt.

Mentaliseren en perspectief nemen

Mentaliseren betekent dat je probeert te begrijpen wat iemand denkt, voelt of bedoelt, zonder te doen alsof je dit zeker weet.

Je leert:

• rekening houden met verschillende perspectieven;
• kennisverschillen tussen personen herkennen;
• intentie en effect uit elkaar houden;
• ondermentaliseren vermijden;
• overmentaliseren herkennen;
• hypotheses formuleren zonder ze als feiten te behandelen.

Dit is belangrijk omdat EMCO-vragen vaak informatie bevatten die verschillende personen anders kunnen interpreteren.

Feiten en interpretaties uit elkaar houden

Een veelvoorkomende fout is dat kandidaten informatie toevoegen die niet in de situatie staat.

Daarom leer je onderscheid maken tussen:

• een waarneembaar feit;
• een interpretatie;
• een mogelijke verklaring;
• een oordeel over iemand;
• een veronderstelde intentie.

Je oefent ook op attributiefouten, tunnelvisie, confirmation bias en het te snel koppelen van gedrag aan iemands persoonlijkheid.

Luisteren en valideren

Een sterke reactie erkent wat iemand ervaart, maar bevestigt geen beschuldiging of conclusie waarvoor onvoldoende bewijs bestaat.

Je leert onder andere:

• open en gesloten vragen beoordelen;
• actief luisteren;
• parafraseren;
• samenvatten;
• doorvragen;
• gevoelens erkennen;
• valideren zonder automatisch akkoord te gaan;
• advies uitstellen wanneer eerst meer informatie nodig is.

Autonomie respecteren

Goed helpen betekent niet dat je alles overneemt. De sterkste reactie ondersteunt iemand voldoende, maar laat zoveel mogelijk eigenaarschap bij die persoon.

Je leert:

• toestemming vragen voordat je advies geeft;
• keuzeruimte aanbieden;
• ondersteuning doseren;
• hulp concreet maken;
• zelfstandigheid behouden;
• herkennen wanneer extra ondersteuning wel noodzakelijk is.

Assertief communiceren en grenzen stellen

In dit gedeelte leer je rekening houden met jezelf en met de ander.

Je oefent op:

• passieve reacties;
• agressieve reacties;
• assertieve reacties;
• duidelijke verzoeken formuleren;
• grenzen aangeven;
• tactvol eerlijk zijn;
• omgaan met herhaald gedrag;
• weerstand verminderen;
• rekening houden met meerdere betrokkenen.

Emotioneel evenwichtig reageren

Evenwichtig reageren betekent niet dat je geen emotie mag tonen. Het betekent dat de intensiteit en vorm van je reactie bij de situatie passen.

Je leert:

• impulsieve reacties vertragen;
• emoties reguleren;
• situaties opnieuw beoordelen;
• onderdrukking en herwaardering onderscheiden;
• proportioneel reageren;
• anderen helpen kalmeren zonder hun probleem over te nemen.

Oplossingsgericht communiceren

Je leert eerst het werkelijke probleem bepalen voordat je een oplossing kiest.

Daarbij komen onder andere aan bod:

• probleem en oorzaak onderscheiden;
• de beste volgende stap bepalen;
• eigenaarschap behouden;
• concrete afspraken maken;
• urgentie correct inschatten;
• hulp van een derde partij inschakelen wanneer dat nodig is.

Feedback, herstel en moeilijke gesprekken

De cursus behandelt hoe je feedback geeft zonder iemand tot één eigenschap te reduceren.

Je leert:

• gedrag concreet beschrijven;
• het effect van gedrag benoemen;
• een duidelijk verzoek formuleren;
• feedback ontvangen zonder onmiddellijk defensief te reageren;
• verantwoordelijkheid opnemen;
• een geloofwaardig excuus formuleren;
• herstelgedrag herkennen;
• weerstand en kritiek hanteren.

Conflicten en samenwerking

Niet ieder conflict vraagt dezelfde reactie. Soms is rechtstreeks overleg gepast. In andere situaties is ondersteuning door een derde partij noodzakelijk.

Je leert onder andere:

• posities en belangen onderscheiden;
• taakconflicten herkennen;
• relationele conflicten herkennen;
• verschillende conflictstijlen beoordelen;
• de-escalerend reageren;
• procedurele rechtvaardigheid herkennen;
• rekening houden met veiligheid en machtsverschillen;
• proportioneel escaleren.